Лацу яргъан алукIна чуьл
Ийиз жеда ахвар, кьуьд.
Авуна на михьиз сефил,
ВиринуькIвер, къушар, кьуьд. 

Чуьллер жеда пара пелеш,
Амачиз векь — кьалар, кьуьд,
Вилиз такваз къацу тир пеш,
Чуплах хьана тарар, кьуьд.

Мажбурда на ийиз кIевер
Михьиз ракIар, дакIар, кьуьд.
МетIяй ягъиз жеда живер,
Вун алукьай йикъар, кьуьд.

Серф гьатайла а ви гъиле,
На къалуда гьунар, кьуьд.
МуркIад кьуна дере- тепе,
Михьиз гьуьлер, вацIар, кьуьд.

СтIал шаир Мусайибаз
Вакай хьана хабар, кьуьд.
Ви гьайбатар акурла заз
Лагьана и чIалар, кьуьд.

Лацу яргъан галчукна,

Ахваралла чи чуьллер.

Къалин партал алукIна,

Аквада ваз чи эллер.

***

Тарар, тамар сефил я,

НуькIер шаддиз къугъвазмач.

Ракъинин экв серин я,

Багъда билбил рахазмач.

***

Зун гьамиша тарсарай

Агакьзава хъсандиз.

Авахьдайвал кьамарай,

Фида гила майдандиз.

***

Партал къалин, кефи саз,

Мекьекай низ хабар я?

Ша, аялар, фи къугъваз,

ВикIегь жедай йикъар я.

Ш. — Э. Мурадов

Пилте-пилте  жив къвазва

Ацукьзава къаварал.

Гьич са гъедни аквазмач,

Цифер ала цаварал.

*** 

Экв аквазмач санайни,

РакIар, дакIар акьална,

Ван къвезмач регъвяйни,

ТIапIар яна агална.

А.-Къ. Алкадарский

Къецел ала хъуьтIуьн къай,
Къецел ала жив.
Цавуз, чилиз авач тай,
Къведач япуз цIив.  

Аквач са нуькI рахадай
Тарарай кьецIил.
Гьатта чIагъни аквадач.
Живедал кьецIи.

Хъфизвач чун ятIани,
Ашукь я йикъал.
Кваз кьазвач къай садани
Херзавай япал.   

Ингье-ингье дустунин
Яру хьана нер.
Амма кIуфал къастуни
Къугъурзава хъвер.

Авахьзава алерар,
Ялзава чун кьвед.
Чун авахьай гелерал
АлкIизва жив, къвез.

Абдул Фетягь

Юлдашар, им ажеб зурба
Мусибатдин кьуьд хьана хьи.
ЦIинин живер авай турба
Кьве кьилни гъуьргъуьд хьана хьи.

Чилерикай хьана ракьар,
Ажуз хьана кесиб халкьар.
Сифтегьан рагъ элкъведай къар
Гьарма са пехъид хьана хьи.

КIарасарни хьана эксик,
Мумкин авач гъил кягъиз цик,
ЦIинин хъуьтIуьхъ хьайи и цIиг,
Им мадни мекьид хьана хьи. 

Гьар садан рикI хьана тешвиш,
Квахьун хьана хьи чи ериш.
Мадни бетер хьана и тиш,
Им чуру рехид хьана хьи.

Багъламишна михьиз рекьер,
Мурк хьана къекъведай рекьер,
Яралай вилик квай кьуьгъвер,
Им мадни чIехид хьана хьи.

Чир жезамач бахча, я багъ,
Сад хьанава дерени дагъ,
ЦIинин хъуьтIуьз къведай и рагъ
Кьве вилни буьркьуьд хьана хьи.

Лежбер юлдашарин гафар:
Мус къведа луз цIинин гатфар?
Гьайванариз и алафар
Дуьгуьдлайни кьит хьана хьи.

Сулейман,  на мийир гьарай,
Герек туш, вун гила къарагъ.
Акъуд тежез им ракIарай,
Им къуьнер гьяркьуьд хьана хьи.

СтIал Сулейман

Ангье, гьарнавай атир чикIиз,
Яр-емиш кIватI хъийизва бул.
Жив авай хъуьтIуьн йикъара
Жеда къени гьар садан къул.  

Живеди чак аялрикни
Хвеш кутада хъуьтIуьн цикIиз.
Къе и чунни женгиник ква,
Куьгьне гъелер цIийи хъийиз.

ЧIехибурни вири сагърай
И карда чаз гузвай куьмек!
Зулун гьяддин йикъара чун
Абурузни хьанай герек.

Дагълар Абдуллаев

ХъуьтIуьн вахт тир. Са кьиф къузада, са кьифни гуьнеда яшамиш жезвай.
Са юкъуз къузада авай кьиф килигна вичин тIеквендай – гатфар жезва, ракъини живедал чIулав цIара кхьизва.
«Агьа, хъсан я, гила кьенят-менят валариз, авай зун-вун чанариз!» — лагьана, ада вичин суьрсет нез эгечIна ва руфун дулу авуна.
Килигна гуьнеда авай кьиф вичин тIеквендай – кьуьд я, живеди, лацу суфради хьиз, къузада авай кIунтIар кIевнава.
«Кьенят авуна кIанда», — лагьана ада.
Килигна къузада авай кьиф вичин тIеквендай – жив лугьудай затI амач.
«Кеф! – лагьана кьифре. – Куьдни акьалтIна, суьрсетни». Кьиф дуьздиз экъечIайтIа, акьалтIнавайди вичин суьрет я: жив, жив… Къузадиз гатфар пуд вацралайни къведайвал туш, гуьнедани цIранвайди гьа ягъай вил акьадай са кьве син я.
Гуьнеда авай кьифре я хъуьтIуьн эхирдикай, я суьрсетдин эхирдикай фикир ийизвачир…
Гьа икI, масадан гьалдиз килигна кар авур кьиф гишила телеф хьана.

 Рамалданов А.Р. «Лезги чIал»

 2-синиф,Махачкала, 2002,-332с

Гафар ва ибараяр: кьиф – мышь; къуза – северная, теневая сторона горы; гуьне – солнечная сторона; тIеквен – нора; гатфар – весна; кьенят – экономия, бережливость; валар – кусты; суьрет – припасы, запас еды; руфун дулу авун – живот наполнять; суфра – скатерть; гьал – обстоятельство; гишила – от голода; – гибнуть, пропадать.

Аман, аман, я чан кьуьд,

вун атун чаз хуш жеда.

Вал яцIу кIурт тахьайтIа,

гатуз кIатIар буш жеда.

***

Пилте-пилте къвазвай жив

ацукьзава чуьллерал.

Туьк хьиз чинихъ галукьиз,

яр чукIуриз хъуькъверал.

***

Кьуд пад вири лацу я,

сад я дере-тепеяр.

Анжах яргъай аквазва

чи фермадин тевлеяр.

***

Аман, аман, я чан кьуьд,

ичIир ая тагъар ви.

Живеди яд тахьайтIа,

юхсул жеда багълар чи.

Р. Юсуфов

  — Бес верчер гьиниз фирай? – вичи-вичик фикирна гадади. ХъуьтIуьн вахт тир, сафунай ичIирзавайди хьиз, куьлуь жив къвазвай. Югъ мичIи хьайила, Муса демекдин патав гвай тIанурда чуьнуьх хьана ацукьна. Вилер ахварихъ кузвайтIани, ам ксанач.

    Йифен са арадилай чилел алкIиз-алкIиз са чакъал атана. Чакъалди, инсанди хьиз, вичин пацаралди демекдин ракIарихъ галай къван галудна, анай са верч кьуна. Мусадиз чакъалдин амалдарвал акуна, амма гада мадни амалдар хьана.

   Ада и йифез гьич ванн-сес авунач. Чакъал верчни гзаф хъфена. Муса, тIанурдай экъечIна, кIвализ хтана. Бубани диде ксанвай. Мусани, явашдиз хтана, вичин чкадал ксана. Пакад юкъуз Мусади и чакъалдикай диде-бубадиз ихтилат авуна.

    — Бес вуна чакъал вучиз кьунач? – лагьана бубади.

    — АкI кьваз жедач, ам садлагьана, цIайлапан хьиз, катдай. Ам за къе йифиз гьикI кьадатIа, аку!

   Мусади сикIер кьадай ракьар жагъурна, чакъал къведай гирведал экъяна. Муса вич архайиндиз кIвале ксана. Гьа икI са шумуд йиф алатна, эхирни чакъал ракьара гьатна.

   Амалдар Мусади гьа икI чакъал кьуна.

Рамалданов А.Р. «Лезги чIал»

 2-синиф,Махачкала, 2002,-332с

Гафар ва ибараяр: амалдар – хитрый, хитрец; диде-буба — родители; демек — курятник; тIанур — тандыр; чуьнуьх хьун – прятаться, укрываться; чакъал — шакал; пацаралди — ползком; ихтилат авун – беседовать, рассказывать; цIайлапан — молния; гирве — проход; архайиндиз – спокойно, беззаботно; йиф – ночь; кьун – ловить, поймать .

Суалар:

1. Им мус хьайи кар я?
2. Чакъалди верчер гьикI чуьнуьхзавай?
3. Мусади зиянкар чакъал гьикI кьуна? Ихтилат ая!