Тарс 14. Гафунин маналу паяр (диб, эхир, дувул, префикс, суффикс) тикрарун

 

3sinif

 

1-тапшуругъ. Ганвай дибрикай цIийи гафар туькIуьра, акалзавай суффиксарни префиксар герек лишанралди чара ая.

Инсан, итим, келле, кичI, куьче, къадир, къацу, атун, хабар, гьал, фин, чин, мерд, рази.

________________________________________________________________________
Чи-, бан-, хъан- суффиксри инсанрин пешеяр къалурда: туьквенчи, данарбан, гъуьрчехъан.
Суз-, лу-, вал- суффиксри инсанрин къилихар къалурдай гафар арадал гъида: гьаясуз, акьуллу, хъсанвал.
________________________________________________________________________________
Читать далее »

Тарс 13. Са дувулдин гафар жагъурун

3sinif

 

1-тапшуругъ. Гафар кхьихь, дувулдин кIаникай цIар чIугу.

Къацу, къацувал, къацуз, къацудаказ.
Женг, женгчи, женгчивал.

2-тапшуругъ. Текст кIела. Мукьва гафар жагъурна, абурун дувулар тайинара.

     Чи мектебдиз еке багъ ава. Чун багъдиз гьар юкъуз физва. Чна багъда чавай жедай кIвалахар ийизва. Багъдин  багъманчи Агъаверди я. Ада чаз багъдай ицер ва пIинияр гузва. Читать далее »

Тарс 12. Суффикс ва префикс, гафунихъ (дувулдихъ) галкIурна, кхьин

3sinif

 

1-тапшуругъ. КIела, чIулавдиз кхьенвай гафариз фикир це, абурун диб ва префикс, къалура.

1. Синифдиз муаллим татанмаз, аялар секин жезвачир.
2. Вели такурла, Алидин кефияр чIур жеда.
3. Стха шегьердиз пака хъфида. Зун адакай гзаф нарази тир. Стхадиз зун вичихъ галаз тухуникай са гафни лагьаначир. Гила заз амукьзавайди кIелербанвал авун я.

2-тапшуругъ. Агъадихъ галай гафариз акси мана авай гафар кхьихь.

Атун – ….. Акваз – …..
Гьал – ….. Бахтлу – …..
Хайиди – ….. КIаниди – …..
Гьахъ – ….. Лугьун – …..
Хаз – ….. Кьаз – ……
Атай – ….. ТIуьн – …..

Читать далее »

Тарс 11. Гафар паяриз чара хьун

3sinif

1-тапшуругъ. Гафар гьи паярикай хьанватIа, лагь (къалура).
Чешне: Далдам-чи-ди

Далдамчи, далдамдин, фургъунчиди, колхозчидиз, кефсузбур, хуьруьнви, мектебдин, бахтсуз, саларбан, бахтлувал, бейхабардиз.

gafar

Читать далее »

Тарс 10. Инфикс (морфема, вставляемая в середину корня для образования грамматических форм глагола)

3sinif

 

_______________________________________________________________________
Дувулдин юкьва жедай ва вичи гафарик  цIийи мана кутадай -Х- паюниз инфикс лугьуда.
Месела: алудунахлудунакун – ахкун, мерд – намерд, фин – тефин.

Инфикс infiks  лишандалди къалурда.

_______________________________________________________________________ Читать далее »

Тарс 9. Префиксрин куьмекдалди цIийи гафар туькIуьрун.

3sinif

  

 1-тапшуругъ. Префиксар чара ийиз, кхьихь.

Бейкарвал, бейкефвал, бейхабар, бедбахтвал, тефин, нагьахъдаказ, нарази, намерд, нахушвал, бейтереф, бейгьал, бейчара, датIана, такIан, татун, тагун, текьин.

2-тапшуругъ. Та-, те-, хъ-, на- префиксрин кумекдалди цIийи гафар туькIуьра, ахпа гьа гафар кваз жуьмлеяр кхьихь.

Фин, хуш, кIан, гун, мерд, хун, лагь.  Читать далее »

Тарс 8. Префикс (приставка)

3sinif 

1-тапшуругъ. Са дувулдин гафар чара-чараз кхьихь.

  Атун, тефин, фин, хтун, хъфин, татун, акун, бахтлу, такун, бедбахтвал, бахтлувал, бахтавар, бахтикъара, фидайла, акурла.

_______________________________________________________________________
Гафунин дувулдилай вилик жедай, вичи цIийи гафар арадиз гъидай дибдин маналу паюниз префикс лугьуда.  
Месела: атунтатун, хабар – бейхабар, мерд – намерд, фин – тефин.

Префикс prefiks лишандалди къалурда. Префикс гафунин дувулдихъ галкIурна кхьида.

_______________________________________________________________________ Читать далее »

Тарс 7. Суффикс

3sinif ___________________________________________________________________________
       Дувулдилай кьулухъ къвезвай паюни гафуник цIийи мана кутада.
Месела: нехир нехирбан,  тIурар тIурарган.
       И гафара  -бан  ва  -ган  суффиксар я.
       Лезги чIала гзаф ишлемишдай суффиксар:  -бан, -суз, -лу, -ган, -чи, -хъан я.
Месела: дана данарбан, кефкефсуз, гьуьрметгьурметлу, хурухуруган, арабаарабачи, гъуьрчгъуьрчехъан.
_______________________________________________________________________________ Читать далее »

Тарс 6. Мукьва гафар. Гафунин дувул

3sinif ______________________________________________________________
Са гафунин дибдикай сад ва я са шумуд гаф туькIуьриз жеда.
Месела: мекь гафуникай мекьи, мекьивал, мекьила гафар туькIуьра хьанва. Са гафунин дибдикай туькIуьр хьанвай гафариз мукьва гафар лугьуда.
________________________________________________________________ Читать далее »

Тарс 5. Гафунин туькIуьр хьун. Гафунин диб ва эхир

3sinif ______________________________________________________________
   Гафунин дегиш жедай паюниз эхир лугьуда: гада-ди, гада-диз, гафара -ди, -диз гафунин эхирар я. Эхирар жуьмледа гафар сад-садахъ галаз алакъалу хьун патал ишлемишда.

   Гафунин эхир  Prjamougolnik  лишандалди къалурда.

   Гафунин эхир галудайла амукьдай паюниз диб лугьуда: гада гафунин диб я. Гафунин диб  Prjamougolnik2  лишандалди къалурда.

 __________________________________________________________________________________________ Читать далее »